Νέος κύκλος έντασης στις αρμενορωσικές σχέσεις ξεκίνησε μετά τις δηλώσεις που έγιναν στις αρχές Μαΐου στο Ερεβάν, κατά τη διάρκεια της συνόδου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας. Ως συνέπεια, το Κρεμλίνο εξέφρασε δυσαρέσκεια και για την προσέγγιση Αρμενίας–ΕΕ. Στις δηλώσεις εξ αποστάσεως ακολούθησε και πρακτικό βήμα από τη Μόσχα: ο πρέσβης της Αρμενίας κλήθηκε στο ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών, όπου του παραδόθηκε επίσημη διακοίνωση.
Παρότι στον Τύπο κυκλοφορούν πληροφορίες ότι ο πρέσβης της Αρμενίας στη Ρωσία θα επιστρέψει στο Ερεβάν για πολιτικές διαβουλεύσεις, το αρμενικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν έχει επιβεβαιώσει την είδηση. Το επίσημο Ερεβάν απάντησε στο Κρεμλίνο στο υψηλότερο επίπεδο, καθώς ο Ρώσος πρόεδρος έδωσε νέα διάσταση στην κατάσταση, καλώντας την Αρμενία να κάνει επιλογή.
Το Ερεβάν και οι Βρυξέλλες απάντησαν στη Μόσχα, όπου αντιμετωπίστηκαν με ιδιαίτερη οξύτητα οι ευρωπαϊκές «συναντήσεις» στην Αρμενία και από όπου ουσιαστικά διατυπώθηκε υπαινιγμός ότι η χώρα πρέπει να επιλέξει μεταξύ της ΕΕ και της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΑΟΕ). Πριν από τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις Βρυξέλλες, η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, απαντώντας στις δηλώσεις του Κρεμλίνου, δήλωσε:
«Μόνο ο λαός της Αρμενίας μπορεί να αποφασίσει για το μέλλον του. Η τελευταία συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, καθώς και η σύνοδος κορυφής ΕΕ–Αρμενίας, έδειξαν ποιον δρόμο θέλουν να ακολουθήσουν. Και η Ευρώπη θα τους στηρίξει».
Η Κος σημείωσε ότι γνωρίζουν, όπως είπε, τη «γεωπολιτική δυναμική» στην περιοχή και ότι θα παρακολουθούν «πολύ προσεκτικά» την κατάσταση.
Νωρίτερα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε δηλώσει ότι θα ήταν σωστό οι πολίτες της Αρμενίας να ξεκαθαρίσουν γρήγορα τη στάση τους σχετικά με την ένταξη στην ΕΕ. Ως παράδειγμα, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και την ερώτηση προς τους πολίτες της Αρμενίας για το ποια θα είναι η επιλογή τους. Θεωρεί ότι η Αρμενία πρέπει το συντομότερο δυνατό να αποφασίσει αν θα ενταχθεί στην ΕΕ ή θα παραμείνει στην ΕΑΟΕ, κάτι που θα επέτρεπε έναν «ήπιο και έξυπνο διαχωρισμό».
«Άλλωστε, καταλαβαίνετε, τώρα ζούμε όλα όσα συνέβαιναν στην ουκρανική κατεύθυνση. Και από πού ξεκίνησαν όλα; Από την ένταξη ή την προσπάθεια ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ».
Ο Πούτιν πρόσθεσε ότι τα σχέδια της Αρμενίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση «απαιτούν ιδιαίτερη συζήτηση» και επιβεβαίωσε ότι το θέμα έχει συζητηθεί πολλές φορές με το επίσημο Ερεβάν.
Η απάντηση της αρμενικής κυβέρνησης είναι ότι δημοψήφισμα θα διεξαχθεί όταν υπάρξει αντικειμενική ανάγκη. Και όσο δεν υπάρχει ανάγκη επιλογής, ούτε de jure ούτε de facto υπάρχει τέτοιο ζήτημα στην ατζέντα της Αρμενίας. Η κυβέρνηση της Αρμενίας διαφωνεί με τους όρους «διαζύγιο» ή «χωρισμός», εξηγώντας ότι οι διακρατικές σχέσεις δεν είναι γάμος. Το Ερεβάν διαβεβαιώνει τη Μόσχα ότι η πολιτική της Αρμενίας είναι απολύτως διαφανής και δεν υπάρχει καμία συνωμοσία πίσω από αυτήν.
Ωστόσο, ο πρέσβης της Αρμενίας στη Ρωσία είχε κληθεί πριν από λίγες ημέρες στο ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών. Η ρωσική πλευρά του παρέδωσε διακοίνωση διαμαρτυρίας σχετικά με δηλώσεις που έγιναν στο Ερεβάν στο πλαίσιο της συνόδου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας. Πρόκειται για δηλώσεις του προέδρου της Ουκρανίας σχετικά με τη Ρωσία.
Οι Αρμένιοι αξιωματούχοι δεν βιάζονται να χαρακτηρίσουν τις σημερινές αρμενορωσικές σχέσεις ως «κρίση», αν και ο υφυπουργός Εξωτερικών Μνατσακάν Σαφαριάν παραδέχεται ότι υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις αυτές. Δεν θέλησε να σχολιάσει το γεγονός της ρωσικής διακοίνωσης.
«Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε κανονική επαφή με τους Ρώσους εταίρους μας και δεν θα έδινα έναν τέτοιο χαρακτηρισμό. Οι αρμενορωσικές σχέσεις έχουν μακρά ιστορία. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν ορισμένα προβλήματα και ζητήματα, τα οποία συζητούμε με τους Ρώσους εταίρους μας. Δεν θα το αποκαλούσα κρίση. Σε όλες αυτές τις καταστάσεις, όταν υπάρχουν τέτοιες εξελίξεις στον κόσμο, είναι φυσιολογικό να προκύπτουν ερωτήματα μεταξύ των πλευρών, και εμείς προσπαθούμε μέσω διαλόγου να αντιμετωπίσουμε όλα αυτά τα ζητήματα».
Κατά την άποψη του γραμματέα του Συμβουλίου Ασφαλείας της Αρμενίας, Αρμέν Γκριγκοριάν, η Αρμενία δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για δηλώσεις άλλων.
«Ας λάβουμε υπόψη ότι δεν μπορούμε να παρακολουθούμε ποιος κάνει ποιες δηλώσεις. Νομίζω ότι το σημαντικό είναι ποιες δηλώσεις κάνει η Αρμενία και ποιες θέσεις εκφράζει. Από αυτή την άποψη, δεν βλέπω κανένα πρόβλημα. Δεν θεωρώ πρόβλημα το ότι διοργανώνουμε διεθνές συνέδριο στην Αρμενία και ακολουθούμε όλες τις διαδικασίες που αντιστοιχούν στη μορφή αυτού του συνεδρίου».
Η κυβέρνηση της Αρμενίας δεν αντιμετωπίζει το θέμα ως οξύ ή άμεσο ζήτημα της ατζέντας. Από το Υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνουν ότι η Αρμενία είναι μέλος της ΕΑΟΕ και κανείς δεν έχει πει ότι πρέπει αύριο να αποχωρήσει από αυτήν. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Και όταν έρθει η στιγμή, τότε θα γίνει και η επιλογή.
Σχετικά με αυτό το θέμα, στον αρμενικό αναλυτικό χώρο υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις. Ο συνιδρυτής της ομάδας «Εναλλακτικά Σχέδια» και πολιτικός αναλυτής Βαχέ Οβαννισιάν θεωρεί ότι η επίσκεψη των Ευρωπαίων ηγετών στην Αρμενία, που από μόνη της είχε σημαντική σημασία, μπορεί να μετατρέψει τη μικρή χώρα σε αντιρωσικό προγεφύρωμα, ενώ όλοι όσοι συμμετείχαν επέστρεψαν στις χώρες τους και ξεκίνησαν διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Ρωσία. Σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα, η διαδικασία αυτή ήταν μεν επικίνδυνη, αλλά και θετική. Οι άνθρωποι είδαν με τα μάτια τους τόσο το φόρουμ των Ευρωπαίων ηγετών όσο και την άμεση αντίδραση της Μόσχας.
Ο αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου «Καύκασος», πολιτικός αναλυτής Σεργκέι Μινασιάν, βλέπει τη συγκέντρωση των Ευρωπαίων στο Ερεβάν υπό διαφορετικό πρίσμα. Θεωρεί ρεαλιστική την πορεία προς την ΕΕ, αλλά όχι άμεσα.
«Δεν μπορούμε να μιλήσουμε ούτε για χρονοδιαγράμματα ούτε για παραμέτρους, διότι αυτό εξαρτάται από περιστάσεις που σχεδόν δεν σχετίζονται με την Αρμενία. Πρόκειται για γεωπολιτικές διαδικασίες, για την εσωτερική μεταμόρφωση της ίδιας της ΕΕ, για την αλλαγή της παγκόσμιας τάξης, όπου η Ευρώπη προσπαθεί επίσης να βρει τη νέα της θέση και σημασία. Υπάρχει επίσης το ζήτημα της αντίληψης των ευρωπαϊκών κοινωνιών: αν είναι έτοιμες να ενσωματώσουν την Αρμενία. Πρέπει να σημειώσω ότι η διαδικασία εξελίσσεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Γεωργίας ή της Μολδαβίας. Ήδη εδώ έχουμε σοβαρή πρόοδο. Δεύτερον, αυτή τη στιγμή η Αρμενία είναι η μόνη εταίρος χώρα της ΕΕ με την οποία η Ένωση διεξάγει επίσης διαδικασία απελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων, και τρίτον: δεν βλέπω στην πραγματικότητα κανένα πολιτικό πρόβλημα».
Στις 28-29 Μαΐου το επίσημο Ερεβάν δεν θα εκπροσωπηθεί στη σύνοδο κορυφής της ΕΑΟΕ, καθώς ο πρωθυπουργός δεν θα μεταβεί στη συνεδρίαση. Η απόφαση έχει ήδη διαβιβαστεί στον πρόεδρο του Καζακστάν. Η αιτιολόγηση συνδέεται με την προεκλογική κατάσταση και την αδυναμία απουσίας του επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας από τη χώρα.
