Η διήμερη επίσκεψη του πρωθυπουργού της Δημοκρατίας της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, στην Αγία Πετρούπολη ήταν ιδιαίτερα γεμάτη. Μετά τις συνεδριάσεις στο πλαίσιο της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΑΟΕ), ακολούθησαν συναντήσεις στο πλαίσιο της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών (ΚΑΚ), ενώ στη συνέχεια όλη η ατζέντα των διμερών σχέσεων συζητήθηκε κατά την κατ’ ιδίαν συνάντηση Πασινιάν–Πούτιν. Οι εκδηλώσεις των δύο τελευταίων ημερών ικανοποίησαν τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ο οποίος στη συνομιλία του με τον Πασινιάν σημείωσε ότι όλη η διαδικασία ολοκληρώθηκε ομαλά. Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, συνοψίζοντας τη διήμερη επίσκεψη, δήλωσε ότι ελήφθησαν πολύ σημαντικές αποφάσεις. Στην Αρμενία, και ιδιαίτερα στον χώρο της αντιπολίτευσης, υπήρχαν επίσης ορισμένες προσδοκίες από αυτή την επίσκεψη.
Τόσο ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν όσο και ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίστηκαν ικανοποιημένοι από το διήμερο εργασιακό πρόγραμμα στην Αγία Πετρούπολη. Τουλάχιστον αυτή την εντύπωση δίνουν οι δηλώσεις τους πριν από την κατ’ ιδίαν συνάντηση. Όπως προκύπτει, οι δύο ηγέτες είχαν να συζητήσουν μια αρκετά εκτενή ατζέντα. Δεν υπάρχει επίσημη πληροφόρηση για τη διάρκεια της συνομιλίας τους.
Από την εισαγωγική τοποθέτηση του Πούτιν κατέστη σαφές ότι ήταν ενήμερος για τη νέα πρόταση της Αρμενίας, την οποία είχε αναφέρει ο πρωθυπουργός της χώρας στην τελευταία του ενημέρωση προς τους δημοσιογράφους. Πρόκειται για ζητήματα logistics και, πιο συγκεκριμένα, για την αποκατάσταση παλαιών σιδηροδρομικών διαδρομών και τη δημιουργία νέων, που θα ανοίξουν τα σύνορα της Αρμενίας. Το θέμα αυτό ήταν ιδιαίτερα θετικό για τον Πούτιν, ο οποίος θεωρεί ότι οι σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών εξελίσσονται.
Σύμφωνα με τη διατύπωση του πρωθυπουργού της Αρμενίας, η ατζέντα για την αποκατάσταση ορισμένων άλλων σιδηροδρομικών τμημάτων στη χώρα έχει πλέον ωριμάσει.
«Αναφέρομαι συγκεκριμένα στα τμήματα Ιτζεβάν, Γεράσχ και Αχουρίκ. Πρόκειται για σιδηροδρομικές γραμμές που συνδέουν την Αρμενία με το Αζερμπαϊτζάν, το κύριο τμήμα του Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν και την Τουρκία, σε μια περίοδο έντονων πολιτικών διεργασιών. Δεν μπορώ να πω ότι υπάρχουν ήδη πολιτικές αποφάσεις για την επαναλειτουργία αυτών των σιδηροδρόμων.
Όμως θεωρώ ότι η κατάσταση έχει ωριμάσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να χρειάζεται η υλοποίηση προπαρασκευαστικών εργασιών».
Με τα μηνύματα που εστάλησαν στις εισαγωγικές τοποθετήσεις πριν από την κατ’ ιδίαν συνάντηση, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας ξεχώρισε με σαφήνεια τα ζητήματα logistics, τοποθετώντας τα σε εντελώς ξεχωριστό επίπεδο και ορίζοντας ως ανεξάρτητη διαδικασία τις διμερείς διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Αυτή τη στιγμή διεξάγουμε επίσης πολύ εποικοδομητικές διμερείς διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με την υλοποίηση και την κατασκευή του έργου TRIPP. Πρόκειται για πραγματικά σημαντικές και ουσιαστικές αλλαγές για την περιοχή μας. Υπάρχουν, ωστόσο, πολλές λεπτές πτυχές που σχετίζονται με τις διμερείς μας σχέσεις με τη Ρωσία».
Τα ζητήματα αυτά αφορούν πιθανότατα το σιδηροδρομικό τμήμα που πρόκειται να κατασκευαστεί μέσω του Μεγρί από αρμενοαμερικανικό κονσόρτσιουμ, τις ιδιαιτερότητες της παραχωρησιακής διαχείρισης της ρωσικής εταιρείας «Σιδηρόδρομοι του Νοτίου Καυκάσου», καθώς και την επιθυμία της ρωσικής πλευράς να ενταχθεί στο έργο «Δρόμος του Τραμπ». Σε απάντηση, η Αρμενία έχει ήδη δηλώσει ότι κάθε αλλαγή στη μορφή της αρμενοαμερικανικής συμφωνίας προϋποθέτει απόφαση συναίνεσης. Σε κάθε περίπτωση, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας δεν χρησιμοποιεί αιχμηρές διατυπώσεις.
«Στην περιοχή μας σημειώνονται πολύ σημαντικές και, ευτυχώς, θετικές εξελίξεις. Και θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη στήριξή σας στη διαδικασία ειρήνης μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν. Και, όπως είχαμε αναφέρει και στη τηλεφωνική μας συνομιλία μετά τις 8 Αυγούστου, η επιτευχθείσα ειρήνη θα ανοίξει νέες δυνατότητες για την περαιτέρω ανάπτυξη των διμερών σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Ρωσίας. Και αυτό ήδη συμβαίνει, καθώς τα τρένα από τη Ρωσία κατευθύνονται πλέον προς την Αρμενία μέσω του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν, γεγονός που, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί πραγματικά ιστορικό γεγονός. Και, όπως ήδη αναφέρατε, ανοίγονται νέες ευκαιρίες».
«Οι συζητήσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα εμπλοκή σε κάτι. Ο Πασινιάν είχε μια ευγενική συζήτηση με τον Πούτιν, προκειμένου να μην απορρίψει απότομα τη Ρωσία και να μη διαταράξει τις σχέσεις», εκτιμά από τον διάλογο Πασινιάν–Πούτιν ο πρόεδρος της ΜΚΟ «Ελεύθερος Πολίτης», Οβσέπ Χουρσουντιάν.
Η βουλευτής της κοινοβουλευτικής ομάδας «Πολιτικό Συμβόλαιο», Λιλίτ Στεπανιάν, δεν σπεύδει να διατυπώσει συνολικά συμπεράσματα.
«Δεν διαθέτω πρόσθετες πληροφορίες, αλλά είμαι βέβαιη ότι όλοι θα θελήσουν, σε πιο λεπτομερές επίπεδο, να κατανοήσουν ποια άλλα σημαντικά σημεία τέθηκαν στη συγκεκριμένη κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών. Πιστεύω ότι μέχρι το τέλος του έτους ο πρωθυπουργός ενδέχεται να παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου και να αναφερθεί πιο αναλυτικά σε αυτά. Ενώ ορισμένοι κύκλοι της αντιπολίτευσης φώναζαν ότι ο πρωθυπουργός πήγε στη Ρωσία και θα έπρεπε να απαντήσει σε δύσκολες ερωτήσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν, σχετικές με πρόσφατα δημοσιοποιημένα έγγραφα, είδαμε ότι δεν πραγματοποιήθηκε κάποια ιδιαίτερα σκληρή ή εξαιρετική κατ’ ιδίαν συζήτηση».
Η αναφορά αφορά ένα έγγραφο της σοβιετικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (KGB) που αποχαρακτηρίστηκε από κομματικό μέσο ενημέρωσης και σχετίζεται με υποψίες ότι ορισμένοι κληρικοί ήταν «πράκτορες». Αξίζει να σημειωθεί ότι οι υποψίες αυτές αφορούσαν πρωτίστως τον επικεφαλής της Αρμενικής Επισκοπής στη Ρωσία.
Στον αρμενικό αντιπολιτευτικό χώρο δεν κρύβουν ότι είχαν συγκεκριμένες προσδοκίες από τη συνάντηση στην Αγία Πετρούπολη.
Ο πολιτικός αναλυτής Καρέν Κοτσαριάν δήλωσε: «Με ενδιαφέρει πολύ, για παράδειγμα, το γεγονός ότι αυτές τις ημέρες ο Νικόλ Πασινιάν βρισκόταν στη Ρωσία. Ας πει λοιπόν ο Νικόλ Πασινιάν, πράκτορας ποιας χώρας είναι ο Εζράς. Ας πει ότι ο αρχιεπίσκοπος Εζράς είναι πράκτορας της ρωσικής FSB. Ποια χώρα διεξάγει υβριδικό πόλεμο κατά της Αρμενίας;»
Κατά την επίσκεψή του στην Αγία Πετρούπολη, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας δεν επισκέφθηκε εκκλησία, αλλά συναντήθηκε με εκπροσώπους της αρμενικής κοινότητας. Υπάρχει ένα βίντεο διάρκειας 30 δευτερολέπτων από τη συνάντηση, χωρίς όμως να είναι διαθέσιμο το περιεχόμενό της. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν επίσης αναρτήσεις σύμφωνα με τις οποίες ορισμένοι εκπρόσωποι της κοινότητας οργάνωσαν διαμαρτυρία κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του πρωθυπουργού. Δεν υπάρχουν πρόσθετες πληροφορίες για το θέμα. Ωστόσο, λίγες ημέρες νωρίτερα, σε συνάντησή του με πολίτες, ο πρωθυπουργός είχε διατυπώσει τη θέση του επί του ζητήματος:
«Εδώ και καιρό δεν υπάρχει πλέον πνευματικό κήρυγμα στις συνηθισμένες εκκλησίες της Αρμενίας. Γνωρίζετε ότι στη λειτουργική τάξη, σε ένα συγκεκριμένο σημείο της Θείας Λειτουργίας, ο ιερέας οφείλει να κηρύξει.
Γράφουν πολιτικά κείμενα, τα στέλνουν και λένε: διάβασέ τα. Έχουν μετατρέψει την Εκκλησία σε πολιτικό κόμμα. Δεν θέλω να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αναπτύσσουμε μια λογική θεοκρατίας. Ως πρωθυπουργός, δεν προτίθεμαι να λάβω μέτρα που να επιβάλλουν ότι πρέπει να πιστεύεις στον Θεό με αυτόν τον τρόπο, με αυτό το κείμενο και με αυτή τη μεθοδολογία. Η ελευθερία της θρησκείας σημαίνει τόσο το δικαίωμα να πιστεύεις σε ό,τι θέλεις, όσο και το δικαίωμα να μη πιστεύεις σε ό,τι πιστεύουν οι άλλοι».
Πέρα από τα ζητήματα της περιφερειακής και υβριδικής σύγκρουσης, σημαντικό μέρος της εργασιακής επίσκεψης του πρωθυπουργού της Αρμενίας αφιερώθηκε και στη συζήτηση οικονομικών θεμάτων. Εδώ αναδείχθηκε μια αντίφαση στις δηλώσεις Ρώσων αξιωματούχων. Ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης, Αλεξέι Οβερτσούκ, είχε αναφερθεί τις προηγούμενες εβδομάδες στο εμπόριο μεταξύ Αρμενίας και Ρωσίας, παρουσιάζοντας τα στοιχεία ως έντονη πτώση, την οποία χαρακτήρισε ανησυχητική, προσθέτοντας ότι σε κάποιο σημείο η Αρμενία θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ της ΕΑΟΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αντίθετα, από τα λόγια του προέδρου της Ρωσίας προκύπτει διαφορετική εντύπωση, με ένα άλλο κλίμα συνεργασίας.
«Και αυτός είναι ένας καλός δείκτης, που μας δίνει τη βάση να πιστεύουμε ότι στο άμεσο μέλλον θα τον αυξήσουμε. Έχουμε επίσης καλά προγράμματα, έχουμε ήδη συζητήσει για την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας. Δεν θα μπούμε τώρα σε λεπτομέρειες, αλλά υπάρχει περιθώριο για συζήτηση και περαιτέρω διάλογο».
Από την κατ’ ιδίαν συνάντηση Πασινιάν–Πούτιν κατέστη σαφές ότι το εμπορικό ισοζύγιο μεταξύ Αρμενίας και Ρωσίας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, έχει εξομαλυνθεί. Εάν το 2024 ξεπέρασε τα 11 δισ. δολάρια, τους πρώτους εννέα μήνες του τρέχοντος έτους ανήλθε στα 4,5 δισ. δολάρια. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ρωσίας, τα στοιχεία αυτά παρουσιάζουν τάση περαιτέρω αύξησης μέχρι το τέλος του έτους και αξιολογούνται επίσης θετικά.
