Στις 8 Αυγούστου, στον Λευκό Οίκο και με τη στήριξη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, οι ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν υπέγραψαν μια διακήρυξη που ενδέχεται να βάλει τέλος σε μια σύγκρουση που διαρκεί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Το γεγονός αυτό έχει τεράστια σημασία για την περιοχή, γράφει το Energy Intelligence.
Η πρωτοβουλία των ΗΠΑ δεν αποσκοπεί μόνο στην ειρήνη και στις εμπορικές συναλλαγές, αλλά αποτελεί και μια γεωπολιτική κίνηση-«γκαμπί» σε ένα στρατηγικό σταυροδρόμι ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και τη Μέση Ανατολή, που απειλεί τα συμφέροντα της Ρωσίας και του Ιράν και δημιουργεί νέους κινδύνους.
Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας που επιτεύχθηκε με αμερικανική μεσολάβηση είναι η 99ετής μίσθωση ενός διαδρόμου 20 μιλίων, ο οποίος θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχτσιβάν. Ο «διάδρομος Τραμπ» μπορεί να περιλαμβάνει σιδηροδρομικές γραμμές, δίκτυα επικοινωνιών και αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου που θα διέρχονται από το νότιο τμήμα της Αρμενίας, κατά μήκος των συνόρων της με το Ιράν.
Ο Λευκός Οίκος έχει δηλώσει ότι το σχέδιο θα ενισχύσει τις εξαγωγές ενέργειας και άλλων πόρων. Κάποιοι αναλυτές ωστόσο αμφισβητούν τη βιωσιμότητα ενός τέτοιου μεγάλου έργου, δεδομένων των ήδη υπαρχουσών εμπορικών και ενεργειακών οδών μέσω Γεωργίας, συμπεριλαμβανομένου του αγωγού Μπακού–Τιφλίδα–Τζεϊχάν.
Η τελική ειρηνευτική συμφωνία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά πολιτικά εμπόδια, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη βασικών διαδρόμων μεταφορών. Η ενίσχυση του διαδρόμου Κασπίας–Ευρώπης απειλεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες της Ρωσίας να αναπτύξει τον δικό της διεθνή Διάδρομο Βορρά–Νότου, ο οποίος θα εκτείνεται από τη Βαλτική Θάλασσα μέχρι το Ιράν και ακόμη πιο πέρα.
Η ειδικός του International Crisis Group για την Τουρκία, Νιγκάρ Γκεοξέλ, σημειώνει ότι η προβλεπόμενη εμπλοκή των ΗΠΑ στο σχέδιο Ανατολής–Δύσης δεν αποκλείει πλήρως τον διάδρομο Βορρά–Νότου για τη Ρωσία και το Ιράν.
«Είναι αδιαμφισβήτητο ότι αυτό δεν προμηνύει τίποτε καλό για τη Ρωσία», δήλωσε ο Ρώσος αναλυτής Φιοντόρ Λουκιάνοφ, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι ακόμη πιο σημαντικές είναι οι ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες για τον Νότιο Καύκασο. «Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι δεν θα επηρεάσει και τον Βόρειο Καύκασο», πρόσθεσε.
Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Αζερμπαϊτζάν, Ρόμπερτ Σεκούτα, τόνισε ότι, μακροπρόθεσμα, οι προμήθειες αζερικού πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αρμενία θα προσφέρουν εναλλακτική λύση στο ρωσικό ενεργειακό μονοπώλιο, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι η περιοχή θα μεταμορφωθεί μέσω του πολυαναμενόμενου Διακαυκάσιου αγωγού, που θα μεταφέρει το τουρκμενικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω Αζερμπαϊτζάν.
«Οι ενεργειακές συνέπειες θα εξαρτηθούν όχι τόσο από το Αζερμπαϊτζάν, όσο από το τι μπορεί να διοχετευθεί προς την Ανατολή», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η κίνηση του Τραμπ είναι σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στον στενά συνδεδεμένο χώρο του Νοτίου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.
Οι πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις έχουν ενισχύσει τη θέση της Τουρκίας. Μια διαρκής ειρήνη ανάμεσα στην Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν μπορεί να οδηγήσει και σε εξομάλυνση των σχέσεων Αρμενίας–Τουρκίας. Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν ενώ οι σχέσεις Μπακού–Μόσχας επιδεινώνονται, με επιπτώσεις στον ενεργειακό τομέα. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ρωσία βομβάρδισε ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις αζερικής ιδιοκτησίας την ίδια ημέρα που ο Αλίγιεφ βρισκόταν στον Λευκό Οίκο – κάτι που αναδεικνύει τους κινδύνους που έρχονται.
Η βαθύτερη εμπλοκή των ΗΠΑ στον Νότιο Καύκασο αποτελεί επίσης ανεπιθύμητη εξέλιξη για το Ιράν. Η Τεχεράνη ανησυχεί όχι μόνο για την προοπτική ενός διαδρόμου υπό αμερικανικό έλεγχο στα σύνορά της, αλλά και για τη διεύρυνση της συμμαχίας Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, καθώς και για τους στενούς δεσμούς ασφαλείας μεταξύ Μπακού και Ισραήλ. Ενδεικτικό του ότι το Ιράν περιθωριοποιείται ολοένα και περισσότερο στην ευρύτερη περιοχή είναι η συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία για την παροχή φυσικού αερίου στη Συρία.
