Οι εκπρόσωποι της αποστολής παρατηρητών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν εργαστεί με διάφορες αποστολές σε πολλές χώρες, αλλά πουθενά δεν έχουν συναντήσει την ίδια στάση και φιλοξενία όπως στην Αρμενία. Αυτή η συνθήκη αποτελεί σημαντικό κίνητρο και ενισχύει την αποτελεσματικότητα της αποστολής.
Αυτή την άποψη εξέφρασε ο επικεφαλής της αποστολής παρατηρητών της ΕΕ στην Αρμενία, Μάρκους Ρίτερ, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τους αντιπροσώπους της αρμενο-γεωργιανής διάσκεψης στην πόλη Ιτζεβάν.
«Η αποστολή ξεκίνησε τη δραστηριότητά της τον Φεβρουάριο του 2023, όταν οι ένοπλες δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν είχαν ήδη προωθηθεί και εισέλθει σε ορισμένα αρμενικά εδάφη. Πραγματοποιούμε παρατηρήσεις κατά μήκος των συνόρων Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, με στόχο να συμβάλουμε στην ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή, αποτρέποντας την ένταση στα σύνορα. Επισκεπτόμαστε συχνά συνοριακούς οικισμούς που έχουν επηρεαστεί σε κάποιο βαθμό από τη σύγκρουση. Με την παρουσία μας θέλουμε να διασφαλίσουμε ένα ασφαλές περιβάλλον και να εμπνεύσουμε εμπιστοσύνη στους κατοίκους των παραμεθόριων κοινοτήτων», δήλωσε ο Ρίτερ.
Πληροφόρησε επίσης ότι η αποστολή διαθέτει σήμερα έξι κύριες βάσεις επιχειρήσεων, από το Καπάν έως το Ιτζεβάν, ενώ το αρχηγείο της βρίσκεται στο Γεχεγκνατζόρ. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποστολή δεν θα πρέπει να είναι εγκατεστημένη στο Γερεβάν, καθώς το κύριο καθήκον της βρίσκεται στα κρατικά σύνορα Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν – γι’ αυτό και οι παρατηρήσεις πραγματοποιούνται κατά μήκος περίπου 1.000 χιλιομέτρων συνοριακής γραμμής.
Η αποστολή αριθμεί 225 εργαζόμενους, εκ των οποίων 166 είναι διεθνείς παρατηρητές από 25 κράτη-μέλη της ΕΕ και οι υπόλοιποι είναι ντόπιοι εργαζόμενοι.
Ο Ρίτερ υπενθύμισε ότι όταν ξεκίνησε η αποστολή, η ΕΕ είχε αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο στην ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης και την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και αργότερα ο καγκελάριος της Γερμανίας Όλαφ Σολτς ανέλαβαν άμεσες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ειρηνευτικής διαδικασίας, και πλέον υπάρχει άμεσος διάλογος μεταξύ των δύο χωρών.
«Από την έναρξη της αποστολής μας, τα συνοριακά επεισόδια έχουν μειωθεί σημαντικά, η ένταση έχει υποχωρήσει αισθητά, και αν και ακούγονται μεμονωμένοι πυροβολισμοί, ευτυχώς δεν υπάρχουν θύματα ή τραυματίες. Για παράδειγμα, πριν δύο χρόνια, το αρμενικό ΥΠΕΞ μας ζήτησε να παρατηρήσουμε την περιοχή του χωριού Χατσίκ, επειδή υπήρχαν αναφορές ότι στρατιώτες από το Ναχιτσεβάν πυροβολούσαν προς τους χωρικούς, παρεμποδίζοντας τις αγροτικές εργασίες. Όταν ξεκινήσαμε να κάνουμε παρατηρήσεις από ορατή απόσταση, οι πυροβολισμοί σταμάτησαν. Πλέον, οι γειτονικές χώρες της Αρμενίας έχουν συνειδητοποιήσει ότι η αποστολή της ΕΕ αποτελεί παράγοντα σταθερότητας», ανέφερε ο Ρίτερ.
Ο Ρίτερ πρόσθεσε ότι η αποστολή διενεργεί εκτεταμένη έρευνα κατά μήκος των συνόρων, συγκεντρώνοντας στοιχεία, και αποστέλλει τις σχετικές αναφορές στις πολιτικές αρχές των Βρυξελλών για τη λήψη αποφάσεων. Οι αναφορές αυτές δεν κοινοποιούνται στις δύο εμπλεκόμενες πλευρές. Οι παρατηρήσεις πραγματοποιούνται με ή χωρίς συνοδούς, με δικά τους μέσα και προσωπικό.
«Στην αρχή μας συνόδευαν, γιατί δεν γνωρίζαμε την περιοχή. Πλέον, μετά από ενάμιση χρόνο, έχουμε πραγματοποιήσει περισσότερες από 5.500 παρατηρήσεις, κάτι που αποδεικνύει ότι οι Ευρωπαίοι παρατηρητές ξέρουν πλέον πού να πάνε και τι να κάνουν. Μειώσαμε τον αριθμό των συνοδών, ιδίως των στρατιωτικών, γιατί γεννά ερωτήματα – εάν είμαστε αμερόληπτη αποστολή, γιατί να μας συνοδεύουν στρατιώτες μιας εμπλεκόμενης πλευράς; Ζητάμε βοήθεια μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο. Το σχέδιο παρατηρήσεων το στέλνουμε και στο Μπακού μέσω του ειδικού εκπροσώπου της ΕΕ για την κρίση στον Νότιο Καύκασο, ο οποίος εδρεύει στην Τιφλίδα, καθώς δεν έχουμε απευθείας επικοινωνία με την πλευρά του Αζερμπαϊτζάν. Δεν ζητούμε άδεια ούτε περιμένουμε απάντηση – απλώς τους ενημερώνουμε ώστε να γνωρίζουν και οι δύο πλευρές πού πηγαίνουμε», διευκρίνισε.
Ο επικεφαλής της αποστολής διαβεβαίωσε ότι έχουν πλήρη ελευθερία να επισκέπτονται οποιαδήποτε περιοχή στην Αρμενία, χωρίς περιορισμούς για τις παραμεθόριες κοινότητες. Από το περασμένο έτος επισκέπτονται τακτικά και σχολεία, ενημερώνοντας τους μαθητές για τη δραστηριότητά τους, το γενικό τους έργο, την εντολή και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Όταν φτάσαμε στην Αρμενία, υπήρχαν μεγάλες προσδοκίες από εμάς. Πολλοί νόμιζαν ότι ήρθαμε να αντικαταστήσουμε τις ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις ή ότι εκπροσωπούμε τις ένοπλες δυνάμεις της ΕΕ και ήρθαμε να προστατεύσουμε την Αρμενία από ενδεχόμενη επίθεση. Χρειάστηκε να εξηγήσουμε ότι είμαστε καθαρά πολιτική, άοπλη αποστολή, που μεταφέρει πληροφορίες στις ανώτερες αρχές μας και δεν προστατεύει τους κατοίκους των συνόρων», εξήγησε ο Ρίτερ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, χάρη και στα τοπικά μέσα ενημέρωσης, ο κόσμος πλέον κατανοεί τη φύση της αποστολής και γνωρίζει ότι οι παρατηρητές χρησιμοποιούν μόνο κιάλια και κάμερες. Η αποστολή παρατηρητών της ΕΕ είναι ο μόνος διεθνής οργανισμός που έχει πρόσβαση σε απομακρυσμένες περιοχές όπου δεν κατοικούν άνθρωποι και βρίσκονται μόνο στρατιώτες. Σε όλες τις παραμεθόριες κοινότητες, ο ίδιος και η ομάδα του γίνονται αποδεκτοί με θερμή υποδοχή, και συχνά προσκαλούνται στα σπίτια των κατοίκων.
«Κατά τη διάρκεια της αποστολής μας κυκλοφόρησαν διάφορες αφηγήσεις. Το Αζερμπαϊτζάν δεν θέλει να συνεργαστεί μαζί μας, ζητά την αποχώρησή μας και χαρακτηρίζει την αποστολή ως δίκτυο κατασκοπείας. Στην πραγματικότητα, δεν έχουμε καμία σχέση με μυστικές υπηρεσίες. Ο μόνος μας στόχος είναι η αποτροπή της έντασης στον Νότιο Καύκασο και η υποστήριξη της Αρμενίας, ώστε να έχει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση – οι διαπραγματεύσεις άλλωστε είναι πιο αποτελεσματικές όταν δεν πέφτουν πυροβολισμοί», κατέληξε ο Ρίτερ.
