Το ζήτημα που εκμεταλλεύεται ή κλιμακώνει συχνότερα το Αζερμπαϊτζάν είναι το ζήτημα των περιφερειακών επικοινωνιών. Το Αζερμπαϊτζάν ισχυρίζεται ότι η Αρμενία δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της, αναφερόμενο στο προφανές γεγονός ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν είναι κλειστοί. Και οι δύο πλευρές έχουν δεσμευτεί να ανοίξουν όλες τις μεταφορικές και οικονομικές επικοινωνίες μεταξύ τους. Σήμερα, δεν υπάρχει ούτε μία μεταφορική ή οικονομική επικοινωνία στο Αζερμπαϊτζάν ανοικτή για την Αρμενία ή για όσους ταξιδεύουν μέσω της Αρμενίας։ ούτε ένας δρόμος, ένας σιδηρόδρομος, ένας αγωγός, μια γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ή ένα καλώδιο. Όλοι οι δρόμοι στην Αρμενία είναι ανοικτοί στο Αζερμπαϊτζάν. Ήδη από το 2022, η κυβέρνηση εισήγαγε σχέδιο απόφασης για το άνοιγμα τριών συνοριακών σημείων στα σύνορα Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, το οποίο θα επέτρεπε στα φορτηγά και τα αυτοκίνητα του Αζερμπαϊτζάν να εισέρχονται στο αρμενικό έδαφος και να ταξιδεύουν, για παράδειγμα, προς το Ναχιτσεβάν και την Τουρκία. Βεβαίως, δεν υπάρχουν υποδομές για την είσοδο στο Ναχιτσεβάν και πρέπει να κατασκευαστούν, αλλά και αυτό μπορεί να γίνει αρκετά γρήγορα. Ωστόσο, τώρα, όσον αφορά την ετοιμότητα των φυσικών υποδομών, για παράδειγμα, τα φορτηγά μπορούν να εισέλθουν στο έδαφος της Δημοκρατίας της Αρμενίας κατά μήκος του τμήματος Λατσίν – Κορνιντζόρ μέσω του σημείου ελέγχου Κορνιντζόρ, να οδηγήσουν κατά μήκος των δρόμων μας στα αρμενοτουρκικά σύνορα και να εισέλθουν στην Τουρκία μέσω του σημείου ελέγχου Μαργκάρα. Το ίδιο ισχύει και στην αντίστροφη κατεύθυνση. Η φυσική υποδομή που είναι απαραίτητη για μια τέτοια διαμετακομιστική εμπορευματική κυκλοφορία είναι έτοιμη αυτή τη στιγμή, αυτό που απομένει είναι να ληφθεί μια de jure απόφαση. Είμαστε έτοιμοι να λάβουμε αυτή την απόφαση, εάν υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά του Αζερμπαϊτζάν και της Τουρκίας. Θα διασφαλίσουμε την ασφάλεια αυτών των εμπορευματικών μεταφορών, αλλά εάν υπάρχει ψυχολογική δυσκολία για τους οδηγούς και τα φορτηγά του Αζερμπαϊτζάν, αυτές οι εμπορευματικές μεταφορές μπορούν να οργανωθούν από τουρκικά φορτηγά, τα οποία πάντα κυκλοφορούσαν και συνεχίζουν να κυκλοφορούν ενεργά στους δρόμους της Αρμενίας. Το ίδιο μπορούν να κάνουν τα φορτηγά από άλλες χώρες.
Η Αρμενία δεν ανέλαβε ποτέ καμία γραπτή ή προφορική δέσμευση, ούτε συμφώνησε σε οποιονδήποτε περιορισμό της κυριαρχίας, της δικαιοδοσίας ή της εδαφικής της ακεραιότητας, συμπεριλαμβανομένου του θέματος της επικοινωνίας από το δυτικό Αζερμπαϊτζάν προς την Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν μέσω του εδάφους της Δημοκρατίας της Αρμενίας. Το 2022, ανταποκρινόμενοι στις ανησυχίες του Αζερμπαϊτζάν, προτείναμε να αναθέσουμε τις μετωπικές λειτουργίες του διαβατηριακού, τελωνειακού και άλλου ελέγχου των εμπορευμάτων και των πολιτών στις συνοριακές διαβάσεις σε έναν διεθνή εξειδικευμένο οργανισμό βάσει της αρχής της αμοιβαιότητας. Το Αζερμπαϊτζάν δεν συμφώνησε.
Τώρα, λαμβάνοντας υπόψη τον ισχυρισμό του Αζερμπαϊτζάν ότι λόγω της μακράς διένεξης οι πολίτες του Αζερμπαϊτζάν θα αποφύγουν να περάσουν από τα σύνορα και τον τελωνειακό έλεγχο της Δημοκρατίας της Αρμενίας, προτείναμε σε αυτό το στάδιο να αρχίσουμε να ανοίγουμε τις επικοινωνίες με τη σιδηροδρομική εμπορευματική κυκλοφορία προς την κατεύθυνση Ζανγκελάν-Μέγκρι-Ορντουμπάντ και αντίστροφα, καθώς και προς την κατεύθυνση Γεράσχ-Ορντουμπάντ-Μέγκρι και αντίστροφα. Ταυτόχρονα, έχουμε προσφέρει γραπτώς μια επιλογή που δεν υποβαθμίζει την κυριαρχία, τη δικαιοδοσία και την εδαφική ακεραιότητα της κάθε πλευράς. Εάν η ανησυχία του Μπακού είναι να διασφαλιστεί η αξιόπιστη μεταφορά εμπορευμάτων από και προς το Ναχιτσεβάν, τότε το ζήτημα αυτό έχει επιλυθεί. Το μόνο που απομένει είναι το Αζερμπαϊτζάν να πει «ναι».
Το Αζερμπαϊτζάν δηλώνει επίσης ότι εάν η Αρμενία δεν παράσχει δρόμο προς το Ναχιτσεβάν, τότε η Αρμενία θα παράσχει σύνδεση από το δυτικό Αζερμπαϊτζάν προς το Ναχιτσεβάν μέσω της επικράτειας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Δεν είμαστε κατά αυτού, είναι θέμα των σχέσεων μεταξύ του Ιράν και του Αζερμπαϊτζάν και της απόφασής τους, αλλά για λόγους σαφήνειας, δηλώνουμε επίσης ότι η Δημοκρατία της Αρμενίας είναι έτοιμη να παράσχει διέλευση από το δυτικό Αζερμπαϊτζάν προς την Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν με τους ίδιους νομικούς όρους που προσφέρει το Ιράν. Το Αζερμπαϊτζάν απαντά λέγοντας ότι η διέλευση θα πρέπει να είναι ανεμπόδιστη. Άρα υπάρχουν εμπόδια στη διέλευση μέσω του Ιράν; Εξάλλου, λέμε ότι είμαστε έτοιμοι να παράσχουμε την ίδια διέλευση υπό τους ίδιους νομικούς όρους με το Ιράν. Με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας, είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε σε κάποια απλούστευση των διαδικασιών διέλευσης και στην εισαγωγή αυτοματοποιημένων μηχανισμών. Γιατί λοιπόν το Αζερμπαϊτζάν απορρίπτει αυτές τις εποικοδομητικές προτάσεις μας; Το άνοιγμα όλων των περιφερειακών οικονομικών και μεταφορικών επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένου του ανοίγματος από το δυτικό Αζερμπαϊτζάν προς την Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν μέσω του εδάφους της Δημοκρατίας της Αρμενίας και αντίστροφα, από το Μεγκρί προς το Γεράσχ της Δημοκρατίας της Αρμενίας μέσω του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν (Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν) και αντίστροφα, είναι πλήρως έτοιμο και για την εφαρμογή του απαιτείται μόνο η συγκατάθεση του Αζερμπαϊτζάν.
Νικόλ Πασινιάν
