Το Επιστημονικό και Αναλυτικό Ίδρυμα Gegard δημοσίευσε μια ανάλυση της ενεργειακής πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν, την οποία παρουσιάζουμε παρακάτω.
Το Υπουργείο Ενέργειας του Αζερμπαϊτζάν δημοσίευσε στοιχεία για το 2024 σχετικά με τις εξαγωγές φυσικού αερίου. Τα περσινά στοιχεία αυξήθηκαν κατά 5,8%- και ανήλθαν σε 25,2 εκατ. κυβικά μέτρα. Το ήμισυ αυτού του όγκου (12,9m3) εξήχθη στην Ευρώπη και η αύξηση το 2023 ανήλθε σε περίπου 9%.
Το αέριο του Αζερμπαϊτζάν φτάνει στη νότια και ανατολική Ευρώπη μέσω του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, της Τουρκίας και της Γεωργίας. Ο μεγαλύτερος καταναλωτής αζέρικου φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι η Ιταλία. Το 2024 το Μπακού πούλησε φυσικό αέριο σε 8 ευρωπαϊκές χώρες – Ιταλία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Σερβία, Κροατία και Σλοβενία.
Οι σχέσεις με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν σημαντική θέση στην εξωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν. Το Μπακού άρχισε να ενισχύει τους δεσμούς μαζί τους ακόμη και πριν από την έναρξη των προμηθειών φυσικού αερίου, αλλά σήμερα η ενεργειακή συνεργασία έχει καταστεί βασικό στοιχείο των οικονομικών και πολιτικών σχέσεων του Αζερμπαϊτζάν με τα κράτη αυτά.
Οι πόροι πετρελαίου και φυσικού αερίου και τα έσοδα από την εκμετάλλευσή τους συγκαταλέγονται στα βασικά στοιχεία της εξωτερικής πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν. Μετά το ξέσπασμα του ρωσοουκρανικού πολέμου, οι αζέρικοι ενεργειακοί πόροι απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην Ευρώπη ως αντικαταστάτης των ρωσικών προμηθειών. Το 2022, η ΕΕ και το Αζερμπαϊτζάν υπέγραψαν στο Μπακού έγγραφο στρατηγικής συνεργασίας για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο.
Τα τελευταία δύο χρόνια, παράλληλα με την ενίσχυση των σχέσεων με την Τουρκία, η συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και του Αζερμπαϊτζάν έχει αυξηθεί αισθητά. Έχουν δημοσιευθεί πολυάριθμες αναφορές ότι το Μπακού διασφαλίζει τη διαμετακόμιση του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Τα τελευταία χρόνια, το Μπακού ενισχύει τις σχέσεις του με τις χώρες στις οποίες πωλεί φυσικό αέριο. Με τη σειρά τους, οι ευρωπαϊκές αυτές χώρες επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισαγωγής ενέργειας, μία από τις οποίες είναι το αζέρικο φυσικό αέριο.
Οι επισκέψεις του Ιλχάμ Αλίγιεφ και άλλων αξιωματούχων του Αζερμπαϊτζάν τα τελευταία 4-5 χρόνια αντικατοπτρίζουν τις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής του Μπακού. Εκτός από τις γειτονικές χώρες Τουρκία, Ρωσία και Γεωργία, η σφαίρα ενδιαφέροντος του Αζερμπαϊτζάν περιλαμβάνει επίσης τα τουρκικά κράτη και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Το ενεργειακό εμπόριο με τις χώρες αυτές χρησιμοποιείται από το Αζερμπαϊτζάν για την ενίσχυση των πολιτικών δεσμών. Ένας από τους τρόπους ενίσχυσης των πολιτικών δεσμών είναι η υπογραφή εγγράφων στρατηγικής συνεργασίας. Το Αζερμπαϊτζάν έχει σήμερα υπογράψει τέτοια έγγραφα με 9 χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία. Το 2024, το Αζερμπαϊτζάν, η Γεωργία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία υπέγραψαν έγγραφο σχετικά με τη δημιουργία υποδομών για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Ευρώπη κατά μήκος της βυθού της Μαύρης Θάλασσας. Το 2024, η Σερβία, ένα άλλο περιφερειακό κράτος, άρχισε να λαμβάνει αζέρικο αέριο σε ποσότητα 400 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως. Ωστόσο, στις αρχές Ιανουαρίου του 2025, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, υπήρξε πρόβλημα στο κοίτασμα Σαχ Ντενίζ, με αποτέλεσμα να σταματήσει επ’ αόριστον η προμήθεια φυσικού αερίου στη Σερβία.
Ο μεγαλύτερος καταναλωτής φυσικού αερίου της Apsheron στην Ευρώπη είναι η Ιταλία: το Μπακού είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου μετά την Αλγερία. Το 2024, ο Ιταλός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών επέκρινε τη Γαλλία επειδή ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι το Αζερμπαϊτζάν αμφισβητεί την εδαφική ακεραιότητα της Αρμενίας. Ο εκπρόσωπος του ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών χαρακτήρισε τη δήλωση του Γάλλου υπουργού ως βήμα που εμποδίζει την ειρήνη. Επίσης, το 2024, η Ουγγαρία μπλόκαρε την επιχορήγηση 1 0 εκατομμυρίων ευρώ προς την Αρμενία από το Ταμείο Ειρήνης της ΕΕ, απαιτώντας να δοθούν πόροι και στο Αζερμπαϊτζάν, παρόλο που το Αζερμπαϊτζάν δεν είχε υποβάλει αίτηση στο Ταμείο για επιχορήγηση. Η Ιταλία και η Ουγγαρία είναι μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών των οποίων οι πρεσβείες συγχαίρουν το Αζερμπαϊτζάν στις 8 Νοεμβρίου για την Ημέρα της Νίκης.
Το Αζερμπαϊτζάν αγοράζει όπλα από την Ιταλία και τη Σερβία. Το 2023 το Αζερμπαϊτζάν και η Ιταλία υπέγραψαν συμφωνία για την αγορά στρατιωτικών μεταφορικών αεροσκαφών, ενώ με τη Σερβία το Αζερμπαϊτζάν υπέγραψε τον Φεβρουάριο του 2024 σύμβαση για την αγορά αυτοκινούμενων οβιδοβόλων και βλημάτων αξίας 300 εκατομμυρίων δολαρίων.
Το Μπακού προσπαθεί να εμπλέξει τις προαναφερθείσες χώρες σε έργα «ανοικοδόμησης» στο Αρτσάχ. Το 2022, ο Αλίγιεφ δήλωσε σε συνέντευξή του σε ιταλικό μέσο ενημέρωσης ότι οι ιταλικές εταιρείες βρίσκονται στη δεύτερη θέση μετά τις τουρκικές σε ό,τι αφορά τον όγκο των εργασιών. Η Ουγγαρία συμμετέχει επίσης σε αυτή την πολιτική.
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι ηγέτες των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης που εισάγουν φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν επισκέφθηκαν το Μπακού τον Νοέμβριο του 2024 για να συμμετάσχουν στη σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ COP29 για το κλίμα. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν επισκέφθηκε το Σούσι το 2024 και συμμετείχε στο συνέδριο του Οργανισμού Τουρκικών Χωρών.
Έτσι, το Μπακού, χρησιμοποιώντας τα ενεργειακά προβλήματα ορισμένων χωρών, επιδιώκει μέσω των ενεργιακών ατού να προωθήσει την πολιτική του ατζέντα και τις αφηγήσεις του στην Ευρώπη.
