Ο πρόεδρος της Επιτροπής Κρατικών Εσόδων Ρουστάν Μπαντασιάν δέχθηκε τους πρέσβεις των χωρών της ΕΕ στο σημείο ελέγχου Μαργκαρά. Παρουσιάστηκαν ο εκσυγχρονισμός των υποδομών των σημείων ελέγχου, οι κύριες κατευθύνσεις των τελωνειακών μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης της διευκόλυνσης του εμπορίου, της ψηφιοποίησης και του εκσυγχρονισμού των υποδομών, καθώς και τα έργα που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας και καταγράφηκαν επιτεύγματα. Οι ειδικοί δεν θεωρούν αυτή την επίσκεψη τυχαία και δεν αποκλείουν η Άγκυρα να κάνει κάποια μη ουσιαστικά βήματα για να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι είναι έτοιμη να ρυθμίσει και τις σχέσεις με την Αρμενία.
Ο ακαδημαϊκός Ρουμπέν Σαφραστιάν πιστεύει ότι η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για να ανοίξει τα αρμενο-τουρκικά σύνορα. Διευκρινίζοντας την επίσκεψη των πρεσβευτών της ΕΕ στο σημείο ελέγχου Μαργκαρά, είπε στο «Radiolur» ότι πιθανότατα οφείλεται στην πιθανή συνάντηση Πασινιάν-Ερντογάν στις ΗΠΑ αλλά και στη συμμετοχή των ηγετών της Αρμενίας και της Τουρκίας στην 79η Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.
«Ο σκοπός της επίσκεψης την παραμονή της συνάντησης είναι να δείξει στην Τουρκία ότι η ΕΕ ενδιαφέρεται να ξεκινήσει το σημείο ελέγχου το συντομότερο δυνατό, γιατί όλοι γνωρίζουν ότι είναι η Τουρκία που δεν επιθυμεί να έχει κανονικά σύνορα και να δημιουργήσει σχέσεις με την Αρμενία. Νομίζω ότι σχετίζεται με αυτό.
Ωστόσο, νομίζω ότι δεν θα υπάρξει κίνηση, γιατί ο Ερντογάν ήταν αυτός που έχει δηλώσει πολλές φορές ότι θα υπάρξει σοβαρή κίνηση μόνο μετά την υπογραφή της συνθήκης ειρήνης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Δεν έχει λοιπόν νόημα να περιμένουμε μια σοβαρή στροφή στις αρμενοτουρκικές σχέσεις, μια πρωτοβουλία από την τουρκική πλευρά».
Ο ακαδημαϊκός Σαφραστιάν, ωστόσο, δεν αποκλείει η Τουρκία να κάνει κάποιο μη ουσιαστικό βήμα για να δείξει στον κόσμο ότι είναι έτοιμη να εξομαλύνει τις σχέσεις και να ανοίξει τα σύνορα.
«Αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι για να δείξουμε στον κόσμο, στη Νέα Υόρκη, όπου θα βρίσκονται οι ηγέτες πολλών χωρών του κόσμου, να δείξουμε ότι η Τουρκία έχει μια εποικοδομητική θέση προς την κατεύθυνση της εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία, που σημαίνει επίσης την εδραίωση της συνεργασίας και της ειρήνης στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου. Μπορεί να υπάρξουν βήματα χωρίς αρχές και μη σημαντικά από την Τουρκία, δεν αποκλείω μικρά βήματα που θα κάνει μετά τη συνάντηση. Αλλά δεν νομίζω ότι θα δημιουργήσει πλήρεις σχέσεις με την Αρμενία, ανοιχτά σύνορα. Νομίζω ότι θα περιμένει να υπογραφεί η συμφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Είναι πιθανό να ανοίξουν τα σύνορα για πολίτες τρίτων χωρών, αλλά δεν νομίζω ότι η Τουρκία θα κάνει κάτι έτσι απλά. Αν κάνει κάτι, θα πρέπει να απαιτήσει κάποια παραχώρηση από την Αρμενία».
Οι πρεσβευτές των χωρών της ΕΕ στην Αρμενία σημείωσαν τον εκσυγχρονισμό της υποδομής του σημείου ελέγχου, καθώς και τα χαρακτηριστικά διενέργειας συνοριακού ελέγχου, γνώρισαν το χτισμένο υπόστεγο βαθιάς επιθεώρησης, τα περίπτερα για την προετοιμασία φορτίου, την υποδομή εξοπλισμένη με σύγχρονο τεχνικό εξοπλισμό και κατασκευασμένη σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.
Ο τουρκολόγος Μουσέγ Χουνταβερντιάν υπενθυμίζει ότι δεν είναι μόνο το σημείο ελέγχου Μαργκαρά που είναι έτοιμο. Έγιναν επίσης εργασίες για την επισκευή της γέφυρας του Ανί. Ωστόσο, επισημαίνει και τις διαπραγματεύσεις Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν για το άνοιγμα των αρμενο-τουρκικών συνόρων. Αν υπογραφεί κοινή συμφωνία, τα σύνορα θα ανοίξουν, λέει ο τουρκολόγος και υπενθυμίζει επίσης ότι τα σημεία της ειρηνευτικής συμφωνίας είναι γενικά συμφωνημένα και δεν μπορεί να αποκλειστεί οποιαδήποτε κίνηση και προς αυτή την κατεύθυνση. Ο τουρκολόγος Μουσέγ Χουνταβερντιάν πιστεύει ότι το άνοιγμα των αρμενο-τουρκικών συνόρων θα είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα και θα έχει μεγάλη σημασία.
«Ως τουρκολόγος είμαι υπέρ του ανοίγματος των συνόρων, γιατί θεωρώ ότι είναι η βασική εγγύηση ασφάλειας, δηλαδή αν υπάρχουν ανοιχτά σύνορα, δεν γίνεται πόλεμος και υπάρχουν οικονομικοί δεσμοί, εμπορική δραστηριότητα. Το εμπόριο θα συμβάλει στην οικονομική άνοδο, επομένως είμαι υπέρ του ανοίγματος των συνόρων. Αντίθετα, με κλειστά τα σύνορα, η Αρμενία έχει χάσει μόνο τα τελευταία 30 χρόνια. Χάσαμε, επειδή επικρατούσε εμπόλεμη κατάσταση στα σύνορα, η Αρμενία έμεινε εκτός σειράς διεθνών έργων, για παράδειγμα, πολλοί αγωγοί πετρελαίου, αγωγοί φυσικού αερίου, σιδηρόδρομοι, η συντομότερη διαδρομή των οποίων περνούσε από το έδαφος της Αρμενίας, τώρα διέρχεται από το έδαφος της Γεωργίας, κάτι που θα έφερε εκατομμύρια δολάρια στον προϋπολογισμό της Αρμενίας».
Μετά τον πόλεμο των 44 ημερών, όταν έγινε και πάλι λόγος για το άνοιγμα των αρμενο-τουρκικών συνόρων, οι Αρμένιοι και Τούρκοι απεσταλμένοι Ρουμπινιάν και Κιλίτς συναντήθηκαν 5 φορές. Η τελευταία φορά που συναντήθηκαν ήταν στις 30 Ιουλίου του τρέχοντος έτους στο σημείο ελέγχου Μαργκαρά – Αλιτζάν στα σύνορα των δύο χωρών. Επαναβεβαίωσαν την ανάγκη εφαρμογής των συμφωνιών που επιτεύχθηκαν κατά τις προηγούμενες συναντήσεις.
Επρόκειτο για άνοιγμα των συνόρων για πολίτες τρίτων χωρών και κατόχους διπλωματικών διαβατηρίων, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση.
Τονίστηκε επίσης η συμφωνία για συνέχιση της διαδικασίας διευθέτησης χωρίς προϋποθέσεις.
