Η διεθνής διάσκεψη COP 29 για το κλίμα που θα πραγματοποιηθεί στο Μπακού τον Νοέμβριο υπόσχεται να αποτελέσει σημαντικό ορόσημο στις σχέσεις Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν. Ορισμένοι από τους αναλυτές πιστεύουν ότι είναι πιθανή η συμφωνία που θα επιτευχθεί μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν στο πλαίσιο αυτού του φόρουμ, ακόμη και η υπογραφή οποιουδήποτε εγγράφου.
Υπάρχουν επίσης αναλύσεις σύμφωνα με τις οποίες, ελλείψει συμφωνιών, το Αζερμπαϊτζάν μπορεί να καταφύγει σε νέες προκλήσεις μετά τη διεθνή διάσκεψη. Αυτό το ενδεχόμενο δεν απέκλεισε ούτε το υπουργείο Εξωτερικών της Αρμενίας με επίσημη ανακοίνωση.
Εν τω μεταξύ, το Αζερμπαϊτζάν έχει ήδη στείλει επίσημη πρόσκληση στην Αρμενία για συμμετοχή στο φόρουμ.
Δεν ήταν ο πρωθυπουργός της Αρμενίας που έλαβε πρόσκληση από το Μπακού, αλλά ο υπουργός Εξωτερικών. Επίσημος αποστολέας της πρόσκλησης είναι ο Μουχτάρ Μπαμπάγιεφ, πρόεδρος της διάσκεψης COP29. Αυτό από μόνο του αρκεί για να καταλάβουμε ότι δεν προβλέπεται η υπογραφή της «Συνθήκης Ειρήνης» μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν στο Μπακού τον Νοέμβριο.
Μέχρι πρόσφατα, τόσο ο Αρμενικός όσο και ο Αζερικός Τύπος έγραφαν για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Μόλις τον περασμένο μήνα, υπήρξαν δημοσιεύματα στα ΜΜΕ του Αζερμπαϊτζάν ότι ο Νικόλ Πασινιάν θα μεταβεί στο Μπακού, σε απάντηση των οποίων ο εκπρόσωπος του πρωθυπουργού της Αρμενίας ανακοίνωσε ότι μια τέτοια επίσκεψη δεν προγραμματίζεται στην ατζέντα εργασίας του Πασινιάν.
Η πηγή των πολιτικών ευκαιριών της COP29 ήταν ίσως η δήλωση του Ελτσίν Αμιρμπέκοφ, Ειδικού Αντιπροσώπου του Προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, που έκανε τον περασμένο Μάιο, θεωρώντας ότι η διάσκεψη COP29 είναι μια καλή ευκαιρία για την υπογραφή της Συνθήκης Ειρήνης. Ωστόσο, μήνες αργότερα, το επίσημο Μπακού άρχισε να μιλά όχι για υπογραφή Συνθήκης Ειρήνης, αλλά για επίτευξη συμφωνίας για βασικές αρχές.
Σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Ρομπέρτ Γκεβοντιάν, η πολιτική αναμονής των μερών έχει ξεκάθαρο στόχο.
«Επειδή όλος ο κόσμος είναι σε κατάσταση αναμονής, που σχετίζεται πρώτ’ απ’ όλα με τις διεργασίες που γίνονται στις ΗΠΑ. Σε αυτήν την κατάσταση, οι διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στον κόσμο μπορεί να υποστούν ορισμένες αλλαγές, πολλοί θεωρούν ότι οι προτεραιότητες θα αλλάξουν. Αν όντως υπάρχουν τέτοιες τάσεις, και αν εξακολουθούν να υπάρχουν τέτοιες τάσεις, τότε δεν είναι πολύ ρεαλιστικό να αναζητήσουμε τελικές λύσεις αυτή τη στιγμή.
Εν πάση περιπτώσει, ο βοηθός του Ιλχάμ Αλίεφ, Χικμέτ Χατζίεφ, έσπευσε να παρουσιάσει την πρόσκληση που εστάλη στην Αρμενία ως εκδήλωση «καλής θέλησης και περιεκτικής προσέγγισης του Αζερμπαϊτζάν», σημειώνοντας ότι τα μέρη δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις. Στην ομιλία του, ο Χατζίεφ αποκάλυψε επίσης τους σημερινούς στόχους του Αζερμπαϊτζάν: όχι μια «Συνθήκη Ειρήνης», αλλά επιβεβαίωση των θεμελιωδών αρχών της Συνθήκης Ειρήνης. «Η εναρμόνιση αυτών των αρχών μπορεί να δημιουργήσει σχέσεις γειτονίας μεταξύ των δύο χωρών», είπε ο βοηθός του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, τονίζοντας ότι τα μέρη μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία για αυτές πριν από τη COP 29 που θα διεξαχθεί στο Μπακού τον Νοέμβριο.
Μάλιστα, αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως επίσημη απάντηση του Μπακού στην πρόταση του Ερεβάν να ολοκληρωθεί το κείμενο της ειρηνευτικής συμφωνίας και να υπογραφεί τον επόμενο μήνα.
Μετά την επιστροφή του από τη Μεγάλη Βρετανία, όπου η συνάντηση Πασινιάν-Αλίεφ απέτυχε, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν παρουσίασε νέα αιτήματα στην Αρμενία στο παγκόσμιο φόρουμ των ΜΜΕ, αναμένοντας να λάβει συγκεκριμένες προτάσεις από την κυβέρνηση της Αρμενίας. Ο Αλίεφ επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά τις προϋποθέσεις του Μπακού, η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Ερεβάν και Μπακού είναι δυνατή εάν η Αρμενία αλλάξει το Σύνταγμά της και δεύτερον, εάν αποδεχτεί την πρόταση του Μπακού να υποβάλει αίτηση στον ΟΑΣΕ για τη διάλυση της Ομάδας Μινσκ, η οποία έχει εμπλακεί στη διευθέτηση της σύγκρουσης του Καραμπάχ για τρεις δεκαετίες.
Ο αναλυτής συγκρούσεων Αρσέν Χαρατιάν είναι πεπεισμένος ότι ο Αλίεφ μπορεί να αναπληρώνει συνεχώς το οπλοστάσιο των απαιτήσεών του.
«Μίλησε για το «Δυτικό Αζερμπαϊτζάν», μίλησε για το θέμα της επιστροφής των Αζέρων, δηλαδή απλώς αποδυναμώνεται η συζήτηση για το αν υπάρχει κάποιο κίνητρο για την ειρηνευτική διαδικασία. Με αυτήν την ομιλία, μου γίνεται σαφές ότι δεν μπορούμε να ελπίζουμε ή να σκεφτούμε για οποιαδήποτε συνθήκη ειρήνης πριν από την COP29 ή αμέσως μετά ή στο εγγύς μέλλον. Το θεωρώ πολύ απίθανο».
Η Μανέ Ταντιλιάν, ιδρύτρια του κόμματος «Χώρα να ζήσεις», αναφέρθηκε στο θέμα της επιστροφής των Αζέρων που ζούσαν στην Αρμενία ή των απογόνων τους στην Αρμενία σε μια ανάρτηση στο κοινωνικό δίκτυο, χαρακτηρίζοντας τη δήλωση μια άλλη ανοησία, στόχος της οποίας είναι η συνεχιζόμενη επιθετικότητα.
«Θεωρώ απαραίτητο να υπενθυμίσω, συμπεριλαμβανομένων των διεθνών εταίρων, ότι πολίτες της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν δεν έχουν ζήσει ποτέ στο έδαφος της Αρμενίας. Στο έδαφος της Σοβιετικής Αρμενίας το 1989 ζούσαν περίπου 80.000 Αζέροι που επέστρεψαν οικειοθελώς στο Αζερμπαϊτζάν ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ, όπως και πολλοί Αζέροι επέστρεψαν στο Αζερμπαϊτζάν από άλλες χώρες της πρώην ΕΣΣΔ.
Για παράδειγμα, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, περισσότεροι από 100.000 Αζερμπαϊτζάν έφυγαν από τη Γεωργία.
Ακόμη και σε πηγές του Αζερμπαϊτζάν, δεν αναφέρεται ότι οι Αζέροι έφυγαν από την Αρμενία καταναγκαστικά, επομένως, έχουν ήδη επιστρέψει και έχουν επιστρέψει στην πατρίδα τους, το Αζερμπαϊτζάν. Σε αντίθεση με αυτό, περισσότεροι από 400.000 Αρμένιοι υποβλήθηκαν σε γενοκτονία και αναγκαστικό εκτοπισμό στο έδαφος του Αζερμπαϊτζάν. Πέραν όλων αυτών, είναι εντελώς απαράδεκτη η σύγκριση με τους Αρμένιους που έζησαν στο Αρτσάχ, οι οποίοι ζουν στην πατρίδα τους για χιλιάδες χρόνια, έχοντας και αρμενική υπηκοότητα προς την πατρίδα τους».
Σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Σουρέν Σουρενιάντς, για να αποφευχθεί η διπλωματική παγίδα που ετοίμασε το Αζερμπαϊτζάν, η αρμενική πλευρά θα πρέπει να πάει στο Μπακού υπό έναν όρο: εάν όλοι οι Αρμένιοι αιχμάλωτοι πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας του Αρτσάχ, επιστρέψουν στο Ερεβάν με την αντιπροσωπεία.
Το επίσημο Ερεβάν δεν έχει ανταποκριθεί ακόμη στην πρόσκληση που έλαβε από το Μπακού, το θέμα της αναχώρησης του υπουργού Εξωτερικών Αραράτ Μιρζογιάν στο Μπακού δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Το υπουργείο Εξωτερικών της Αρμενίας αναφέρει ότι «αν αντιμετωπιστεί το θέμα, θα ενημερώσουν».
