H Επιτροπή του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων δημοσίευσε στις 10 Μαΐου του 2024 τα τελικά συμπεράσματα σχετικά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του Αζερμπαϊτζάν βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων.
Στις 22 Απριλίου του 2024, στο πλαίσιο της συζήτησης της 5ης περιοδικής έκθεσης της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν από την Επιτροπή του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων στη Γενεύη, η Άννα Μελικιάν, ειδικός σε νομικά θέματα της ΜΚΟ «Προστασία των Δικαιωμάτων Χωρίς Σύνορα», παρουσίασε τις περιπτώσεις βασανιστηρίων και εξαναγκαστικών εξαφανίσεων που πραγματοποίησε το Αζερμπαϊτζάν κατά Αρμενίων αιχμαλώτων πολέμου και αμάχων.
Στις 18 Μαρτίου 2024, η εν λόγω ΜΚΟ, μαζί με οργανώσεις-εταίρους ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρουσίασε μια εναλλακτική έκθεση στην Επιτροπή του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων πριν από την εξέταση της 5ης περιοδικής έκθεσης της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν.
Οι οργανώσεις σημείωσαν ότι από την τέταρτη περιοδική αναθεώρηση, το Αζερμπαϊτζάν δεν έχει εφαρμόσει τις συστάσεις της Επιτροπής για να διασφαλίσει μια προσέγγιση μηδενικής ανοχής στο συνεχιζόμενο πρόβλημα των βασανιστηρίων και της πρακτικής της ατιμωρησίας.
Στη δημοσιευμένη έκθεσή της, η επιτροπή εξέφρασε βαθιά ανησυχία σχετικά με αναφορές για κατάφωρες και σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις ένοπλες δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν στο πλαίσιο της σύγκρουσης του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, οι οποίες διαπράχθηκαν εναντίον Αρμενίων αιχμαλώτων πολέμου και άλλων προστατευόμενων ατόμων αρμενικής καταγωγής, συμπεριλαμβανομένων των εξωδικαστικών δολοφονιών, βασανιστηρίων και άλλων μορφών κακομεταχείρισης, καθώς και την καταγραφή και διανομή βίντεο εγκλημάτων που απεικονίζουν φρικτές πράξεις, συμπεριλαμβανομένων αποκεφαλισμών, βεβήλωσης και ακρωτηριασμού σορών, επιπλέον οι δράστες κάνουν τέτοιες πράξεις μπροστά στην κάμερα, γεγονός που αποδεικνύει την απουσία φόβου λογοδοσίας.
Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης τη βαθιά της ανησυχία για τις λεγόμενες αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της συνεχιζόμενης κράτησης 23 ατόμων σε σχέση με την τρομοκρατία και τα συναφή εγκλήματα.
Στην έκθεσή της, η Επιτροπή υπογραμμίζει τον απόλυτο χαρακτήρα της απαγόρευσης των βασανιστηρίων και ότι καμία εξαιρετική περίπτωση, είτε κατάσταση πολέμου είτε απειλή πολέμου, εσωτερική πολιτική αστάθεια ή οποιαδήποτε άλλη δημόσια έκτακτη ανάγκη, δεν μπορούν να επικαλεστούν ως δικαιολογία για βασανιστήρια και παρέκκλιση από αυτό το δικαίωμα και ότι οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την απαγόρευση αυτή δεν υπόκεινται σε αμοιβαιότητα. Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι η Σύμβαση της Γενεύης για τη Μεταχείριση των Αιχμαλώτων Πολέμου εφαρμόζεται μεταξύ δύο Υψηλών Συμβαλλόμενων Μερών σε όλες τις περιπτώσεις ένοπλης σύγκρουσης, ανεξάρτητα από το αν έχει κηρυχτεί πόλεμος ή όχι.
Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης ανησυχία για τον αντίκτυπο των δηλώσεων που εισάγουν διακρίσεις από υψηλόβαθμους αξιωματούχους, οι οποίες διαδίδονται τόσο στο διαδίκτυο όσο και στα έντυπα μέσα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα προσωπικής βίας κατά των Αρμενίων και άλλων εθνοτικών μειονοτήτων.
Οι συστάσεις της επιτροπής προς το Αζερμπαϊτζάν, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν:
Να διευκρινιστεί στο ανώτατο επίπεδο ότι οποιαδήποτε παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζεται με τη σύγκρουση στην περιοχή ή με άλλο τρόπο που σχετίζεται με τη μεταχείριση Αρμενίων είναι απολύτως απαράδεκτη. Να διεθξαχθεί μια άμεση, ανεξάρτητη, αμερόληπτη, διαφανή και αποτελεσματική έρευνα του Αζερμπαϊτζάν σχετικά με όλους τους ισχυρισμούς για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από στρατιωτικό προσωπικό και υπηρεσίες επιβολής του νόμου στο πλαίσιο εχθροπραξιών και σύλληψης στρατιωτικού προσωπικού στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των ισχυρισμών για εξωδικαστικές δολοφονίες, βασανιστήρια και άλλη απάνθρωπη μεταχείριση. Να διωχθούν και να τιμωρηθούν οι δράστες και να αποζημιωθούν τα θύματα ή τα μέλη των οικογενειών τους.
Να βεβαιωθεί ότι οι έρευνες και οι διώξεις περιλαμβάνουν τις ενέργειες οποιουδήποτε ατόμου σε θέση διοίκησης ή ανώτερης ευθύνης που γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι οι υφιστάμενοί τους είχαν διαπράξει ή θα μπορούσαν να είχαν διαπράξει εξωδικαστικούς φόνους, βασανιστήρια ή άλλη κακομεταχείριση ή άλλα εγκλήματα πολέμου, και απέτυχε να λάβει εύλογα και απαραίτητα προληπτικά μέτρα.
Να διασφαλιστεί η εφαρμογή του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου σε όλες τις διεθνείς και μη διεθνείς ένοπλες συγκρούσεις στις οποίες συμμετέχει το Αζερμπαϊτζάν, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών και ισχυουσών διατάξεων για την κράτηση, την ασυλία και την απελευθέρωση των μελών της υπηρεσίας, και να διασφαλιστεί η πρόσβαση της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού σε όλες περιοχές όπου μπορεί να κρατούνταν αιχμάλωτοι πολέμου.
Να εξεταστεί το ενδεχόμενο προσχώρησης στο Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ή τουλάχιστον να αποδεχτεί η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου κάνοντας μια δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφο 3 του Καταστατικού της Ρώμης, και διαφορετικά να συμφωνηθεί η συνεργασία με το Δικαστήριο.
Η Επιτροπή ζήτησε τη δημόσια καταδίκη της ρητορικής μίσους, των απειλών και των επιθέσεων κατά των Αρμενίων και όλων των άλλων μειονοτικών ομάδων στο υψηλότερο επίπεδο, και αποχή από την αποδοχή τέτοιων απειλών και επιθέσεων, είτε με δράση είτε αδράνεια, διασφαλίζοντας την έγκαιρη ενδελεχής και αποτελεσματική έρευνα ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο δράστης και τυχόν κίνητρα διακρίσεων που μπορεί να προκαλέσουν τέτοιες ενέργειες, διασφαλίζοντας ότι οι δράστες θα καταδικαστούν και θα τιμωρηθούν ανάλογα με τη βαρύτητα των πράξεών τους.
