Ο Οκάμπο δημοσίευσε τη δεύτερη έκθεσή του για τη Γενοκτονία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η οποία αναφέρεται στους μηχανισμούς πρόληψης και τιμωρίας. Στις 18 Δεκεμβρίου, ο πρώτος επικεφαλής εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, Λουίς Μορένο Οκάμπο, δημοσίευσε τη δεύτερη έκθεσή του σχετικά με τη γενοκτονία του λαού του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (Αρτσάχ) από το Αζερμπαϊτζάν το 2023. Αυτή η έκθεση επικεντρώνεται στην κατάσταση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και επιβεβαιώνει την επείγουσα ανάγκη απελευθέρωσης περισσότερων από είκοσι θυμάτων γενοκτονίας, συμπεριλαμβανομένων των τριών πρώην προέδρων του Αρτσάχ και πέντε άλλων ηγετών που είναι φυλακισμένοι στο Αζερμπαϊτζάν. Η αιχμαλωσία τους αποτελεί μέρος της γενοκτονίας και ένα μήνυμα προς την κοινότητά τους: “αν επιστρέψετε στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, θα υποστείτε πείνα, θα φυλακιστείτε ή θα σκοτωθείτε”.
Η 75η επέτειος της Σύμβασης για τη Γενοκτονία αποκαλύπτει τη θέση ενός κράτους που αρνείται σταθερά τη γενοκτονία. Τους τελευταίους μήνες του 2023, ο Ειδικός Σύμβουλος του ΟΗΕ για την Πρόληψη της Γενοκτονίας έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για έξι διαφορετικές καταστάσεις στις οποίες υπάρχει κίνδυνος γενοκτονίας κατά εθνοτικών ομάδων, όπως οι Ροχίνγκια, οι κάτοικοι του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, οι Τιγκραίοι της Αιθιοπίας, οι Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι και οι Μασαλί του Νταρφούρ. Τα κράτη μέλη της Σύμβασης για τη Γενοκτονία, όπως οι ΗΠΑ, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, το Ισραήλ και η Ρωσία, αγνόησαν τις προειδοποιήσεις σχετικά με τον σοβαρό κίνδυνο γενοκτονίας των κατοίκων του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Αντ’ αυτού, ήθελαν να ενθαρρύνουν την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για να αποφύγουν νέες εχθροπραξίες και να πραγματοποιήσουν τα οικονομικά και γεωπολιτικά τους συμφέροντα. Το Ισραήλ, για παράδειγμα, ενδιαφερόταν για μεγάλης κλίμακας πωλήσεις όπλων στο Αζερμπαϊτζάν. Τα συμβαλλόμενα κράτη της σύμβασης δεν πρέπει να επωφελούνται από τη γενοκτονία. Η δέσμευσή τους να αποτρέψουν τη γενοκτονία, απαιτεί τη συνέχιση της αξιολόγησης των γενοκτονικών προθέσεων του προέδρου Αλίγιεφ να επιτεθεί στην Αρμενία, την παροχή αποζημίωσης σε όσους έχασαν τη ζωή και την περιουσία τους στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, τη διασφάλιση των δικαιωμάτων μιας εθνοτικής ομάδας να επιστρέψει με ασφάλεια στη γη των προγόνων της και την απελευθέρωση των “Αρμενίων αιχμαλώτων” …”. Η μαρτυρία του Αρτάκ Μπεγκλαριάν δείχνει τη σοβαρή ψυχική βλάβη, όπως ορίζεται από το άρθρο II/b της Σύμβασης για τη Γενοκτονία, που προκλήθηκε σε μια ολόκληρη εθνοτική ομάδα.
Στην έκθεση αναλύονται λεπτομερώς τρία θέματα: α) η εθνοκάθαρση της ομάδας των Αρμενίων που ζουν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ επί αιώνες ως γενοκτονία και ο αναγκαστικός εκτοπισμός ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας
β) για την πρόληψη της γενοκτονίας στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η πάγια κρατική πρακτική ήταν να αγνοούνται οι πληροφορίες για γενοκτονία κατά της στοχευόμενης εθνοτικής ομάδας
γ) όσον αφορά την υποχρέωση τιμωρίας της γενοκτονίας, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο θα αποκτήσει δικαιοδοσία στις αρχές Φεβρουαρίου για να διερευνήσει τα εγκλήματα του Προέδρου Αλίεφ που διαπράχθηκαν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
